Aktywizacja społeczna i zawodowa

Dźwignie pomocy

Nieobecni, a przecież są – ukryci w statystykach bezrobocia, na mapach ubóstwa, wykazach klientów opieki społecznej czy długich kolejkach do publicznej służby zdrowia. Wykluczeni, czyli bezrobotni, biedni, niepełnosprawni czy z jakiegokolwiek innego powodu znajdujący się poza głównym nurtem życia społecznego. Ponowne włączenie ich do społeczeństwa wymaga specjalnych działań – nie tylko od nich samych. Na Mazowszu instrumentem włączenia społecznego jest między innymi Regionalny Program Operacyjny, a dokładnie priorytet IX Wspieranie włączenia społecznego i walka z ubóstwem.

Włączyć wykluczonych

Żadne społeczeństwo nie jest monolitem. Każde składa się z grup, warstw, klas społecznych. W każdym istnieją hierarchie i bariery społeczne. W każdym też istnieją mechanizmy wykluczania całych grup i osób z głównego nurtu społecznego – najczęściej ze względów materialnych, ale też z powodu płci, wyznania, rasy, pochodzenia etnicznego, niepełnosprawności czy wieku. The missing class – tak mówią o nich amerykańscy socjologowie i jest w tym określeniu sporo prawdy. Wykluczonych nie widać. Są nieobecni tam, gdzie toczy się wartkie życie społeczne. Nie spotkasz ich w miejscu pracy, na zakupach w galerii, w kinie, w wakacyjnym pensjonacie czy szkole językowej. Priorytetem Unii Europejskiej właściwie od samego początku było jak najszersze włączenie społeczne grup i jednostek wykluczonych lub zagrożonych wykluczeniem. W Polsce zadania związane z tym priorytetem realizowane są między innymi na poziomie regionów. Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020 skupia te cele i odpowiadające im działania w priorytecie IX.

Włączeni, czyli aktywni zawodowo

Najmocniejszą kotwicą społeczną jest aktywność zawodowa. Praca zarobkowa jest dźwignią, która wydobywa osobę wykluczoną ze społecznej próżni. Podjęcie pracy zwykle wiąże się z tzw. wyjściem do ludzi, a jednocześnie pozwala zaspokoić potrzeby materialne. Już tylko z tych dwóch powodów zatrudnienie jest najskuteczniejszą formą walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym. Dlatego też projekty realizowane w ramach osi priorytetowej IX RPO obejmują głównie działania zwiększające szansę na zatrudnienie przez uczestników. – Realizacja instrumentów aktywnej integracji o charakterze zawodowym ma na celu pomoc w podjęciu decyzji dotyczącej wyboru lub zmiany zawodu, wyposażenie w kompetencje i kwalifikacje zawodowe oraz umiejętności pożądane na rynku pracy, jak również pomoc w utrzymaniu zatrudnienia – mówi Katarzyna Kieszek, zastępca kierownika Wydziału Wdrażania Projektów EFS 1 w Mazowieckiej Jednostce Wdrażania Programów Unijnych. – W realizowanych projektach, oprócz całego wachlarza typowych działań aktywizacji zawodowej, jak poradnictwo zawodowe, pośrednictwo pracy, prace społecznie użyteczne, staże zawodowe, praktyki zawodowe czy subsydiowane zatrudnienie (w tym doposażenie lub wyposażenie stanowiska pracy), można również skorzystać z działań wspomagających utrzymanie zatrudnienia.

Działania w zakresie aktywizacji zawodowej nie mogą stanowić jedynego czy pierwszego elementu realizacji ścieżki reintegracji. W przypadku osób zagrożonych wykluczeniem znalezienie pracy to w jakimś sensie „za mało”. Wykluczeni muszą mieć parasol ochronny, dodatkowe wsparcie społeczne

Aktywizacja zawodowa osób zagrożonych ubóstwem jest na tyle istotna, że w każdym konkursie z działania 9.1 (aktywizacja społeczno-zawodowa) wprowadzone zostało kryterium dostępu, czyli kryterium warunkujące przyznanie dofinansowania, dotyczące minimalnych poziomów efektywności społecznej i zatrudnieniowej. – Oznacza to, że beneficjent musi zapewnić zatrudnienie dla części uczestników objętych usługami aktywnej integracji o charakterze zawodowym – dodaje Katarzyna Kieszek. Działania w zakresie aktywizacji zawodowej nie mogą jednak stanowić jedynego czy pierwszego elementu realizacji ścieżki reintegracji. W przypadku osób zagrożonych wykluczeniem znalezienie pracy to w jakimś sensie „za mało”. Wykluczeni muszą mieć parasol ochronny, dodatkowe wsparcie społeczne. Dlatego pożądane i premiowane są projekty partnerskie, szczególnie podmiotów z różnych sektorów: prywatnego, społecznego, publicznego. – Takie partnerstwa mają charakter formalny, ale na Mazowszu zależy nam również na partnerstwach nieformalnych – wyjaśnia Katarzyna Kieszek. – Dlatego umowa o dofinansowanie zobowiązuje beneficjenta na etapie realizacji projektu do współpracy zarówno z ośrodkami wsparcia ekonomii społecznej w zakresie tworzenia miejsc pracy w podmiotach ekonomii społecznej, ale także ośrodkami pomocy społecznej, powiatowymi centrami pomocy rodzinie, powiatowymi urzędami pracy oraz organizacjami pozarządowymi przy rekrutacji w przypadku wystąpienia problemów na tym etapie realizacji projektu.

 

 

Ekonomia bardziej społeczna

Przyjazną formą aktywizacji zawodowej w przypadku osób zagrożonych wykluczeniem społecznym jest ekonomia społeczna. Jej podmioty, takie jak np. spółdzielnie socjalne, funkcjonują na wolnym rynku na nieco innych – mniej drapieżnych – zasadach. Dzięki instrumentom wsparcia, takim jak np. klauzule społeczne, łatwiej im pozyskać zlecenia czy zamówienia, mają też wsparcie merytoryczne pracowników ośrodków wsparcia ekonomii społecznej (OWES). – Projekty wspierające rozwój ekonomii społecznej realizowane są w działaniu 9.3 – przypomina Katarzyna Kieszek. – Wybrane w ramach konkursu, w każdym subregionie województwa mazowieckiego, ośrodki wsparcia ekonomii społecznej zaangażowane są w tworzenie miejsc pracy w sektorze ekonomii społecznej dla osób wykluczonych i zagrożonych wykluczeniem społecznym, szczególnie poprzez udzielanie dotacji na tworzenie miejsc pracy, wsparcie w uzyskaniu stabilności funkcjonowania i przygotowaniu do w pełni samodzielnego funkcjonowania przedsiębiorstwa społecznego, a także usługi służące nabyciu i rozwijaniu kompetencji i kwalifikacji zawodowych potrzebnych do pracy w przedsiębiorstwie społecznym. OWES-y świadczą także usługi wspierające rozwój ekonomii społecznej. Są to usługi o charakterze animacyjnym, inkubacyjne i biznesowe.

Społeczeństwo, czyli każdy

Społeczeństwo składa się z jednostek, a te połączone są ze sobą najróżniejszymi relacjami. W przypadku wykluczenia społecznego tych relacji na osi jednostka – społeczeństwo (inni jego członkowie) jest zwykle niewiele. Dlatego też konieczne jest ponowne nawiązanie relacji, czyli społeczna reintegracja. Chodzi o nabycie, przywrócenie lub wzmocnienie kompetencji społecznych, zaradności, samodzielności i aktywności społecznej. – W ramach realizowanych obecnie projektów świadczone są działania z zakresu poradnictwa specjalistycznego, np. socjoterapeuty, psychologa, prawnika czy mediatora – mówi Katarzyna Kieszek. – W wielu projektach realizowane są działania z zakresu poradnictwa i wsparcia indywidualnego oraz grupowego w zakresie podniesienia kompetencji życiowych i umiejętności społeczno-zawodowych, które umożliwiają uczestnikom docelowo powrót do życia społecznego, w tym powrót na rynek pracy i aktywizację zawodową (m.in. warsztaty rozwoju osobistego, indywidualny coaching, warsztaty kompetencji pedagogiczno-wychowawczych, trening umiejętności społecznych, praca metodą mentoringu). Udzielenie wsparcia w ramach projektów odbywa się na podstawie ścieżki reintegracji i kontraktu socjalnego lub na podstawie ścieżki reintegracji i umowy na wzór kontraktu oraz jest warunkiem koniecznym do otrzymania dofinansowania.

Projekty z priorytetu IX powinny mieć społeczne tło. A zatem niezależnie od konkretnych zadań zawsze powinny prowadzić do szeroko rozumianej reintegracji społecznej. Dlatego w konkursach z działania 9.1 wprowadzone zostało kryterium dostępu, czyli kryterium warunkujące przyznanie dofinansowania, dotyczące minimalnych poziomów efektywności społecznej i zatrudnieniowej. – Kryterium efektywności społecznej określa odsetek uczestników projektu, którzy po zakończeniu udziału w projekcie dokonali postępu w procesie aktywizacji społeczno-zatrudnieniowej i zmniejszyli dystans do zatrudnienia, przy czym postęp powinien być rozumiany m.in. jako rozpoczęcie nauki, wzmocnienie motywacji do pracy po projekcie, zwiększenie pewności siebie i własnych umiejętności, poprawa umiejętności rozwiązywania pojawiających się problemów, podjęcie wolontariatu, poprawa stanu zdrowia, ograniczenie nałogów, doświadczenie widocznej poprawy w funkcjonowaniu (w przypadku osób z niepełnosprawnościami) – wymienia Katarzyna Kieszek.

Unia Europejska to wspólnota ufundowana na idei sprawiedliwości społecznej. To filozoficzna idea, która w realny sposób przekłada się na nasze codzienne życie. W wymiarze praktycznym polega na włączaniu do dominującego nurtu społecznego tzw. innych: biednych, bezrobotnych, grup etnicznych, innych ras, kobiet, mniejszości wyznaniowych czy osób w podeszłym wieku. Sprawiedliwość społeczna to zgoda co do tego, że każdemu należy się godna obecność w głównym nurcie społecznym. Na tej obecności korzystamy wszyscy.

Monika Wierżyńska

 

Nabory w IX priorytecie

Od 31 sierpnia 2018 r. do 21 września 2018 r. będzie prowadzony nabór w konkursie z działania 9.2 Usługi społeczne i usługi opieki zdrowotnej, poddziałania 9.2.2 Zwiększenie dostępności usług zdrowotnych. O dofinansowanie projektu ubiegać mogą się podmioty wykonujące działalność leczniczą lub inne podmioty w partnerstwie z podmiotami wykonującymi działalność leczniczą. Projekty muszą dotyczyć otyłości lub chorób kręgosłupa (informacja, edukacja, interwencja terapeutyczna, zajęcia ruchowe, badania lekarskie).

Jeszcze w tym roku ogłoszone zostaną także nabory w działaniach 9.1 i 9.3.

Więcej informacji i szczegóły dotyczące warunków konkursu: www.funduszedlamazowsza.pl